Mantı’nın anavatanı Çin

Türkiye’de “Mantı nereden gelmiş?” diye kime sorarsanız sorun size hiç düşünmeden Kayseri diyecektir. Peki hiç düşündünüz mü Kayseri’ye nereden gelmiş diye? Ben söyleyeyim; Çin. Bunu okuyanlardan itiraz edenler mutlaka çıkacaktır. Siz itiraza başlamadan önce ben açıklamaya başlayayım.

Türkçe’deki Mantı kelimesi, Çince’deki Mantou (馒头) kelimesinden geliyor. Türkiye’ye de bu lezzetin yüzyıllar önce Orta Asya Türkleri vasıtasıyla Çin’den Anadolu’ya geldiği düşünülüyor. Hatta öyle söyleniyor ki bugün bildiğimiz “börek” bile (Yani hamurun arasına birşeyler koyup pişirme) Mantou’un Anadoluya yolculuğu sırasında geçtiği topraklardan değişerek oluşmuş bir lezzet.

Tarih kayıtlarındaki Mantıya ait en eski bilgi 13. yy’a ait. 15. yüzyıl Osmanlı mutfağınında en gözde yemeklerinden birisiymiş. Öyle ki, Fatih Sultan Mehmet’in sabah sofraları için haftanın beş günü mantı pişirilirken, 16. yüzyıl II.Beyazıt döneminde de Topkapı sarayının sonbahar yemekleri listesinde yeralmış. Ancak mantı, günümüzdekinden farklı olarak Osmanlı mutfağında, nohut vb. bakliyat eklenerek buharda pişirilerek hazırlanıyormuş. Yani pişirme yöntemi açısından Çin’den gelen haline oldukça yakın.

Mantı kelimesinin kökeni

Dediğim gibi Türkçe’deki Mantı kelimesi, Çince’deki Mantou (馒头) kelimesinden geliyor. Çinde bununla ilgili birçok hikaye var, ancak yaygın olarak bilinen bir hikayeye göre Mantou “Barbar başı” kelimesinden geliyor.

Üç İmparatorluk döneminde Zhuge Liang, Shu ordusunu yönetirken Meng Huo (孟获) isimli barbar bir yerel lider ile savaştan dönerken azgın bir nehir ile karşılaşmışlar. Her ne kadar geçmeyi deneseler de bir türlü başarılı olamamışlar. Bunun üzerine barbar Meng Huo, Zhuge Liang’a eski zamanlarda barbarların nehri geçmek için 49 erkeğin başını kesip nehire atarak nehir ruhundan geçmelerine izin vermeleri için istekte bulunduklarını anlatmış. Adamlarının kanını dökmek istemeyen ama bir türlü nehri de geçemeyen Zhuge Liang adamlarının başları yerine yanında getirdikleri at ve öküzlerin başlarını kesip hamur ile insan başı şekli vermiş ve nehire atmış. Nehiri başarılı bir şekilde geçtikten sonra bu ufak hamur parçalarına “Barbar başı” ismini koymuş. mántóu 蠻頭 kelimesi zaman içerisinde 饅頭 olarak değişerek günümüze kadar gelmiş.

Çin ve Türk mantısı arasındaki farklar

20080504_91567fc01b7360ae8f81dcfpSqbd1l82Çin mantısı Türk mantılarından yaklaşık 10 kat daha büyük. Yani 10 -15 cm civarında. Genelde buharda pişirilse de 56 farklı etnik kökenden milletin yaşadığı bir coğrafyada aynı yemeğin farklı pişirilme şekillerine rastlamak hiç de zor değil. Bu yüzden Çinde mantı’nın buharda, yağda kızartarak ve haşlayarak yapıldığını görebilirsiniz.

Mantou’ya akraba, bizim mantımıza daha yakın olan Baozi’nın (包子) içerisine genelde dana eti, koyun eti, patates ve sebze gibi malzemeler konuluyor. Oldukça lezzetli ve doyurucu olduğunu söylemeliyim. Yolunuz olur da birgün uzak diyarlara düşerse denemeden dönmeyin.

Bir de Jiaozi var ki o da bambaşka bir yazının konusu. Ayrıca “Çin’de ne yenir?” adlı bir yazı yazıp bizim damak tadımıza uygun lezzetli Çin yemeklerini anlatacağım biara.

Mantou nasıl yapılır?

Not: Bu lezzetli yiyeceği Özbek ve İranlılar da bizim gibi “Mantı”, Pakistanlılar “Mantu”, Japonlar ise “Manju” olarak biliyor.

Bir Yorum

Yorum Ekle

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir